BiH se godinama etiketira kao zemlja sa najviše političkih partija među državama u okruženju, a osnivanje stranke je formalno prilično lak posao, jer je za to potreban određen broj potpisa i uplata administrativne takse za upis u registar.

S obzirom na to da ne postoji jedinstven zakon ni ujednačeni kriterijumi prema kojima se registruju političke organizacije, u FBiH važi pravilo prema kojem stranku može da formira najmanje 50 punoljetnih građana, u Republici Srpskoj njih najmanje 500, a u Brčko distriktu BiH najmanje 300 punoljetnih građana.

Evidencije o broju partija vodi i Centralna izborna komisija (CIK) BiH, a posljednji podaci na osnovu dostavljenih finansijskih izvještaja za 2024. pokazuju na to da ih je u toj godini bilo aktivnih 138, dok ostalih 69, koje su isto na spisku, nisu dostavile taj dokument, što moraju po zakonu.

Međutim, činjenica u Srpskoj, a i BiH u cjelini, jeste da se broj stranaka veoma često mijenja - jedne se gase, a osnivaju nove mahom od strane onih koji su već dobro poznata lica na domaćoj političkoj sceni.

Igor Crnadak i Vlado Đajić su najsvježiji primjeri za to, odnosno već su na putu da postanu predsjednici novih stranaka nakon što je potvrđeno da su zvanično raskrstili sa PDP-om i SNSD-om, kojima su godinama bili vjerni.

Time je nastavljeno urušavanje PDP-a, započeto prije nekoliko godina, kada je grupa nezadovoljnih osnovala PDP 1999. u Doboju, ali i odlaskom Jelene Trivić, koja je potom osnovala stranku pod nazivom Narodni front.

Potapanje PDP-a je nastavljeno kada je lider te partije Draško Stanivuković na temeljima te stranke osnovao Pokret Sigurna Srpska te se u javnosti od tada i predstavlja samo kao lider novoformiranog pokreta.

Najupečatljiviji odlazak iz SNSD-a bio je Igora Radojičića, koji je kasnije formirao i Pokret "Svojim putem", a istup Đajića iz stranke mogao da bi da za sobom povuče i dio članstva.

SDS-ov rekord

Ipak, ubjedljivo na vrhu ljestvice stranaka iz kojih su nastale nove je SDS.

Iz i dalje najjače opozicione stranke u Republici Srpskoj, osnovane 12. jula 1990. godine, nastalo je, direktno ili indirektno, više od 15 partija. To su Demokratska partija, Savez za demokratsku Srpsku, Ujedinjena Srpska kao i Narodna partija, Izvorni SDS, Izvorna Srpska i druge.

Na dva dijela podijeli su se i socijalisti kada je Goran Selak, bivši visoki funkcioner SP-a, koji godinama predvodi Petar Đokić, formirao svoj SPS i prevukao dio članstva.

I DNS ima korijenje u nekoliko još aktivnih partija. Jedna od njih je DEMOS koji je osnovao Nedeljko Čubrilović nakon napuštanja DNS-a, a na listi je i Narodna partija Srpske Darka Banjca.

Politički analitičar i sociolog Drago Vuković smatra da ova partijska statistika neodoljivo podsjeća na množenje gljiva poslije kiše, uz opasku da ta pojava nije toliko izražena u regionu koliko u BiH.

Za "Glas" navodi da je važno prepoznati zbog čega budu formirane nove partije.

- U Srpskoj nove partije osnivaju uglavnom političari koji su nezadovoljni statusom u bazičnoj partiji ili oni koji bivaju isključeni iz tih partija zbog određenih razloga. Sve u svemu, to nije dobra pojava, jer je indikator interesne politike u čijoj osnovi nije briga za građane, već za sopstveni položaj. Cilj je da se ostane u političkom životu po svaku cijenu - istakao je Vuković.

Najizraženiji imunitet od cijepanja do sada je, ističe, imao SNSD.

- Zabilježena su pojedinačna iskakanja iz vrha partije, ali nisu osnivali stranke, tako da se sa slučajem Đajića, kojeg se SNSD olako odrekao, otvara to pitanje i za stranku Milorada Dodika, što je, s druge strane, već poznata praksa u SDS-u, SP-u, DNS-u, PDP-u - rekao je Vuković.

Poseban problem ima PDP, koji je 1999. osnovao Mladen Ivanić.

- Stanivuković je prvi nanio ozbiljan udarac PDP-u. Njegova teza s početka osnivanja pokreta da neće biti na štetu PDP-a je propala. Odlazi Crnadak i formira PDP Srpske, kao što je bila podjela u socijalistima. Ne znam šta su ovi drugi ako nisu Republike Srpske, ali to je igranje riječima i dokaz krize identiteta skriven u nazivima partija. Ovo je definitivno kraj PDP-a. Dio će se utopiti u pokret, a drugi baštiniti izvorni PDP Mladena Ivanića - zaključio je Vuković.

Registar

O razlozima zbog kojih se mnogi odlučuju da formiraju stranke imaju stav i u Koaliciji "Pod lupom", odakle duže vrijeme ističu da je politika postala unosan posao i da mnogi, posebno u godinama pred izbore, u tome vide ili samostalnu šansu ili da, kao svojevrsna ispomoć, poguraju veće stranke i odvuku dio glasova njihovih protivnika te za to budu i nagrađeni. S druge strane ima manjih partija koje nastaju s ciljem da poprave stanje u društvu, prije svega u matičnim lokalnim zajednicama.

Stranke se, naime, prilikom osnivanja upisuju u registar nadležnih sudova, kojih je deset u FBiH, šest u Republici Srpskoj i jedan u Brčko distriktu, a ukoliko partije, s druge strane, duži period ne izvršavaju svoje zakonske obaveze, bivaju brisane sa spiska aktivnih političkih organizacija.

Posljednji presjeci CIK-a pokazuju da je iz registra stranaka od 2009. do 2025. brisano njih 226. Zbog neaktivnosti, a na prijedlog CIK-a, brisano ih je 187, dok je 39 brisano na lični zahtjev. Najviše partija je izbrisano 2009. godine, njih 136.

"Neviđeni program"

Nakon što je dan ranije podnio ostavku na članstvo i sve funkcije u SNSD-u, Vlado Đajić je juče promovisao svoju stranku "Volja naroda Srpske dr Vlado Đajić". Stranku je, kaže, osnovao na zahtjev desetina hiljada ljudi koji su mu slali poruke i zahtjeve da to napravi.

Istakao je da ova partija nije "ni lijeva ni desna" te je dodao da će narod pokazati volju 4. oktobra na izborima.

- Ovih dana dobićete program kakav nije viđen i svi će biti iznenađeni i mojim radom i radom mojih saradnika, ali i velikim brojem glasova koje će imati "Volja naroda Srpske" 4. oktobra - rekao je on.