Ako se analiziraju izborni sistemi pojedinih evropskih država, može se vidjeti da se u većini zemalja Evropske unije identifikacija birača i dalje zasniva na klasičnoj provjeri ličnih dokumenata i biračkih spiskova. U zemljama poput Njemačke, Francuske, Austrije i Holandije izborni proces je odvojen od biometrijskih sistema identifikacije, a podaci poput otisaka prstiju ili biometrijskog prepoznavanja lica ne koriste se na biračkim mjestima.

Njemačka se u tom kontekstu posebno izdvaja kroz praksu Saveznog ustavnog suda, koji je više puta naglašavao da izborni proces mora ostati lišen tehnologija koje mogu proizvesti osjećaj nadzora nad biračem ili narušiti povjerenje u tajnost glasanja. Dodatno, Njemačka, država iz koje dolazi Kristijan Šmit, pripada krugu zemalja sa izuzetno strogim pravilima zaštite ličnih podataka, gdje se obrada biometrijskih informacija smatra pravno i društveno visokorizičnom praksom.

Sličan pristup prisutan je i u Austriji, ali i Holandiji, gdje se identifikacija birača oslanja na fizička dokumenta i biračke spiskove, bez biometrijske verifikacije. Razlog leži u evropskom pravnom okviru, prije svega Opštoj uredbi o zaštiti podataka (GDPR), prema kojoj se biometrijski podaci tretiraju kao posebno osjetljiva kategorija čija je obrada načelno zabranjena, osim u strogo definisanim izuzecima.

Određeni oblici digitalizacije ipak postoje, ali bez biometrije. Estonija ima elektronsko glasanje zasnovano na digitalnom identitetu i kriptografskim sertifikatima. Belgija koristi elektronske glasačke mašine u dijelu izbornih jedinica, dok Švajcarska testira ograničene modele e-votinga uz povremene suspenzije zbog bezbjednosnih rizika. U Rumuniji i Bugarskoj primjenjuju se elektronske provjere identiteta i skeniranje dokumenata radi sprečavanja višestrukog glasanja.

Kada je riječ o video-nadzoru, evropska praksa je još restriktivnija. Kamere se uglavnom koriste za nadzor logističkih prostora i skladištenja izbornog materijala, dok se snimanje samog glasanja izbjegava zbog zaštite tajnosti i percepcije nadzora.

Izmjene Izbornog zakona BiH koje je 2024. godine nametnuo visoki predstavnik Kristijan Šmit otvorile su prostor za uvođenje novih tehnologija, uključujući optičko skeniranje glasačkih listića, elektronsku identifikaciju birača i pilot-projekte tehnoloških rješenja za unapređenje integriteta izbora. Ove izmjene su i tada izazvale podijeljene političke reakcije. Zagovornici ovog modela, smatraju da digitalizacija može smanjiti prostor za zloupotrebe. S druge strane, protivnici, među kojima se najčešće izdvajaju SNSD i HDZ, ali i dio pravnih stručnjaka, upozoravaju na rizik po privatnost i tajnost glasanja.

Na sve ovo upozorava i Agencija za zaštitu ličnih podataka BiH, koja smatra neprihvatljivim uvođenje video-nadzora i obradu biometrijskog podatka – otiska prsta birača – u svrhu sprečavanja povreda izbornog procesa. Iz Agencije navode da je video-nadzor opravdan isključivo radi bezbjednosti, i to samo ako se cilj ne može postići blažim mjerama. Biometrijski podaci spadaju u posebnu kategoriju čija je obrada zabranjena.

– Nameće se pitanje koji legitimni cilj treba ostvariti zadiranjem u privatnost birača u ovoj mjeri – navodi se, uz ocjenu da takva obrada nije u skladu sa načelima zakonitosti i pravičnosti.

Nadležni iz ove institucije upozoravaju i da je novim Zakonom o zaštiti ličnih podataka BiH, usklađenim sa GDPR-om, zabranjena obrada biometrijskih podataka u svrhu jedinstvene identifikacije lica, osim u izuzetno ograničenim slučajevima.

Čuvanje privatnosti

Iako većina evropskih država još ne koristi biometriju na biračkim mjestima, izbori se postepeno digitalizuju kroz sigurnije elektronske sisteme i provjeru identiteta. Umjesto otisaka prstiju ili prepoznavanja lica, koristi se elektronski identitet, enkripcija i sistemi provjere koji štite tajnost glasanja, ali omogućavaju kontrolu regularnosti procesa. Evropske institucije pri tome naglašavaju da se nove tehnologije smiju uvoditi samo u mjeri koja najmanje zadire u privatnost građana i ne narušava povjerenje u izbore.

Sumnjivi tender

Centralna izborna komisija BiH donijela je u martu ove godine odluku o izboru najpovoljnijeg ponuđača u postupku nabavke opreme za sistem biometrijske identifikacije birača i skeniranja glasačkih listića na biračkim mjestima. Vrijednost ugovora - 74 miliona maraka, a dodijeljen je kompaniji "Smartmatik". Radilo se o nabavci sistema koji uključuje biometrijsku identifikaciju birača i skeniranje glasačkih listića. Teneder za nabavku ove opreme protekao je u nizu kontraverzi, a pogotovo jer je izabrana firma koja je imala jednu od najvećih cijena pomenute opreme.