- Ako ne donosi sreću, ljudi napuštaju brak bez osjećaja da ruše nešto sveto. Razvod se više ne doživljava kao tragedija, već kao racionalan korak ka novom početku. To je rezultat šire društvene tolerancije i slabljenja tradicionalnih normi - pojašnjava Berićeva.

Ona navodi da su razvodi danas češći jer moderno društvo sve više naglašava individualnu slobodu i ličnu sreću.

Brak od kolektivne obaveze do ličnog izbora

Berićeva podsjeća da je u tradicionalnom sistemu brak bio kolektivna obaveza prema porodici, zajednici i religiji, a danas, kada je pojedinac u centru, ako brak ne ispunjava njegove emocionalne ili materijalne potrebe, on ga napušta.

- Ovo je povezano sa ekonomskim pritiscima, ali i sa kulturnim promjenama: globalizacija i mediji prenose sliku da je razvod normalan dio života. Istovremeno osjećaj zajedništva je oslabio, pa ljudi manje osjećaju društveni pritisak da ostanu u braku po svaku cijenu - navodi Berićeva.

Ona kaže da kriza braka jeste ozbiljna jer pokazuje slabljenje tradicionalnih institucija koje su nekada držale društvo na okupu, jer kada se brakovi lakše raspadaju, to znači da je osjećaj kolektivne odgovornosti oslabio.

Individualizacija i nove društvene vrijednosti

- Ovo je dio šireg procesa, individualizacija dovodi do toga da pojedinac stavlja svoje potrebe ispred zajedničkih. To može rezultirati osjećajem otuđenosti, manjkom socijalne kohezije i slabljenjem porodičnih veza. Ipak, sa druge strane, to znači i veću slobodu pojedinca da bira svoj životni put - navela je Berićeva.

Ona kaže da mladi poštuju brak, ali ga ne vide kao jedini put ka sreći, za njih je važnija emocionalna bliskost i kvalitet odnosa nego formalni papir.

Berićeva dodaje da se brak često odlaže zbog školovanja, karijere ili ekonomskih uslova, što pokazuje da ga ne odbacuju, već ga drugačije vrednuju, kao lični izbor, a ne kao društvenu obavezu.

- U tome se ogleda individualizacija, mladi žele da sami odrede kada i kako će stupiti u brak, bez pritiska tradicije - navodi Berićeva.

Zašto je vanbračni život sve prihvatljiviji

Ona ukazuje da se mladi odlučuju na vanbračni život jer on nudi veću slobodu i manji pritisak, pa u takvoj zajednici mogu da isprobaju odnos bez formalnih obaveza i bez osjećaja da su "zarobljeni".

- Ekonomski faktori su važni, mnogi nemaju uslove za tradicionalno zasnivanje braka - kaže Berićeva.

Uz to, kako navodi, kulturni uticaji sa Zapada učinili su vanbračni život prihvatljivim i normalizovanim.

Prema njenim riječima, ovo je direktan izraz individualizacije, pojedinac želi da sam odlučuje o svom životu, bez nametnutih pravila.

Berićeva navodi da se tradicionalne vrijednosti i dalje poštuju, ali više u simboličkom nego u praktičnom smislu, porodica ostaje važna, ali njeno značenje se mijenja, više se cijeni emocionalna bliskost nego formalna struktura.

- Ukratko, kriza braka nije samo pitanje porodice, već odraz dubljeg procesa individualizacije i otuđenosti u modernom društvu. Pojedinac je u centru, a kolektivne vrijednosti gube snagu. To donosi veću slobodu, ali i rizik od slabljenja socijalne kohezije i osjećaja zajedništva - zaključuje Berićeva.

Razvod kao dugotrajan proces, a ne trenutna odluka

Psiholog Maja Savanović Zorić kaže da statistički podaci o razvodima govore o dubokim promjenama u načinu na koji ljudi danas ulaze u brak, ali i u načinu na koji u njemu ostaju ili iz njega izlaze.

- Razvod najčešće nije posljedica jedne situacije, već dugotrajnog procesa u kojem se gomilaju nezadovoljstvo, emocionalna udaljenost i osjećaj da odnos više ne pruža sigurnost ni smisao - ističe Zorićeva.

Ona navodi da je posebno značajno to što se veliki broj brakova završava u ranim godinama, što ukazuje na jaz između očekivanja s kojima ljudi ulaze u brak i realnosti zajedničkog života.

Nedostatak komunikacije kao čest uzrok

Zorićeva kaže da se u praksi često susreće s parovima koji kažu da su se voljeli, ali da nikada nisu naučili kako da razgovaraju kada postane teško.

- Konflikti se nisu rješavali, već su se potiskivali, dok se emocionalna bliskost postepeno gasila. Često se radi o parovima koji dolaze na terapiju nakon pet, sedam ili 10 godina braka, sa rečenicom: `Mi više nemamo veliki problem, samo nemamo odnos`. To je trenutak u kojem je veza već dugo ispražnjena, a razvod dolazi kao formalni završetak nečega što je emocionalno završeno mnogo ranije - navodi Zorićeva.

Uticaj porodičnih iskustava

Ona ističe da su važan sloj ove priče i iskustva koja ljudi donose iz svojih primarnih porodica.

- Generacije koje danas stupaju u brak odrastale su uz visoku stopu razvoda, ratne i poratne traume, emocionalnu ćutnju i modele odnosa u kojima se ostajalo zajedno po svaku cijenu. U terapijskom prostoru nerijetko se vidi da se konflikti među partnerima ne tiču samo sadašnjeg odnosa, već aktiviraju stare strahove, osjećaj napuštenosti ili uvjerenje da bliskost nužno vodi povredi - rekla je Zorićeva.

Ona ističe da za dio ljudi brak zbog toga ne predstavlja sigurnu luku, već prostor u kojem se ponavljaju obrasci koje su gledali kod roditelja.

Zorićeva navodi da se brak danas više ne doživljava kao svetinja po automatizmu.

Brak više nije „svetinja po automatizmu“

- Nekada je svetost braka bila održavana snažnim društvenim pritiscima i stigmom razvoda, često na štetu mentalnog zdravlja. Danas se veća pažnja posvećuje kvalitetu odnosa, emocionalnoj sigurnosti i ličnom dostojanstvu. Razvod se ne doživljava kao `smak svijeta`, već kao teška, ali ponekad nužna odluka - dodaje Zorićeva.

Ona ističe da kriza braka jeste ozbiljna društvena tema, ali nije izdvojena kriza.

- Kriza braka je dio šire slike u kojoj se decenijama zanemarivalo mentalno zdravlje, a emocionalne vještine nisu učile ni u porodici ni u obrazovnom sistemu. Brak danas jasno pokazuje sve slabosti tog sistema. Ne zato što je institucija braka propala, već zato što više ne može da nosi teret nerazriješenih ličnih i društvenih trauma - zaključila je psiholog Maja Savanović Zorić.

Statistika razvoda u Republici Srpskoj

U Republici Srpskoj u 2024. godini razvedeno je 868 brakova, a prema posljednjem zajedničkom prebivalištu, najveći broj razvedenih brakova zabilježen je u Banjaluci 158, Bijeljini 107, Prijedoru 96, Tesliću 38 i Zvorniku 36, podaci su Zavoda za statistiku Republike Srpske.

Od ukupnog broja razvedenih brakova, od prve do četvrte godina braka razvelo se 21,4 odsto parova, dok se 22,4 odsto parova razvelo između pete i devete godine braka.

U toku prve godine braka razvelo se 3,8 odsto parova, a ukupan procenat brakova razvedenih nakon 25 i više godina iznosio je 16,2 odsto.