Prvi Ustav usvojen je prije 34 godine, 28. februara 1992. pod imenom Ustav Srpske Republike BiH. Bio je temelj pravne moći, sigurnosti, legaliteta i legitimiteta, a napisan je nakon istorijske odluke o osnivanju Skupštine srpskog naroda 24. oktobra 1991, nakon što su srpski poslanici preglasani u skupštini tadašnje SR BiH. 

Skupština srpskog naroda, kao preteča današnje Narodne skupštine, je 9. januara 1992. usvojila Deklaraciju o proglašenju Republike srpskog naroda BiH, a 28. februara Ustav. Rad je, kako je govorio Momčilo Krajišnik, prvi predsjednik Skupštine, počeo pri povratku sa konferencije u Lisabonu, kada se vidjelo da drugi negiraju mogućnost dogovora.

Najviši pravni akt Srpske donesen je tako prije izbijanja sukoba, odnosno jednostranog bošnjačkog i hrvatskog proglašenja nezavisnosti BiH nakon referenduma 1. marta 1992. na kojem nisu učestvovali Srbi.

Najveći pečat u Ustavu Srpske ostavili su pravni ekspert Radomir Lukić i pokojni akademik Gašo Mijanović, a u pisanju je na početku učestvovalo još nekoliko stručnjaka. Napisan je u rekordnom roku i u vrijeme velike krize. 

- Najteže je tih dana bilo Srbima u Hrvatskoj i BiH. Grčevito smo hteli da ostanemo sa onima koji su hteli da sačuvaju Jugoslaviju, ali nam to Hrvati, Muslimani, Evropa i SAD nisu dali. U takvom teškom vremenu, trebalo se ispravno istorijski orijentisati, promisliti šta su naši istorijski i kratkoročni interesi te donijeti prave odluke. Jedna od njih bila je da se istupi iz predratne Skupštine BiH kada su Hrvati i muslimani doneli dva akta koji su najavili da će hteti da se bore suverene i nezavisnu BiH – rekao je Lukić za "Glas“.

Druga velika odluka bila je proglašenje Republike srpskog naroda BiH, a treća usvajanje Ustava. 

- Sve što smo radili, a pre svega kroz ova tri koraka, bilo je usmereno na sprečavanje sukoba, ratnog sukoba i građanskog rata u BiH, a zarad stvaranja uslova da se o budućem izgledu BiH i njenom unutrašnjem uređenju postigne sporazum između tri naroda. Kada sve to nije urodilo plodom, odlučili smo da pišemo Ustav. Osjećao sam se i uzbuđeno i na neki način teško jer sam slutio da nećemo uspeti sa sprečimo rat, da ćemo morati da se branimo. Ali i u toj situaciju smo pokušali da nađemo prava rešenja, prave reči koje odražavaju usmerenost i za mir i da sačuvamo istorijski identitet na ovim prostorima te da nas niko sa njih ne makne – zaključio je Lukić. 

Republički Ustav, iako je od 1992. do 2011. godine mijenjan i dopunjavan čak 17 puta, sa 122 amandmana, mahom intervencijama stranaca, još je na snazi.

Od Dejtona do danas

Predsjednik Republike Srpske Siniša Karan izjavio je za Srnu da Srpska nije nastala u Dejtonu, već međunarodno priznata kao jedan od dva entiteta koji čine BiH.

- Ustav Srpske je prilagođen novoj ustavnoj arhitekturi složene BiH, ali nije ukinut. Malo koji ustav na evropskom prostoru ima takav razvojni put i životni vijek od samostalnog ustavnog akta do temelja međunarodnog mirovnog sporazuma - istakao je Karan i dodao da Srpska danas ne zahtijeva ništa izvan Ustava BiH i ne traži više od onoga što je potpisano 1995. 

- Ustav iz 1992. postavio je institucionalnu kičmu političkog sistema i još postoji. Narodna skupština, predsjednik Republike, Vlada, Ustavni sud i druge institucije nisu privremeni organi, već ustavne institucije sa kontinuitetom od 9. januara i 28. februara 1992. - naglasio je Karan.

Predsjednik SNSD-a Milorad Dodik istakao je za Srnu da 28. februara 1992. godine predstavlja jedan od najvažnijih datuma u istoriji Srpske, jer je to dan kada su srpski političari i narod donijeli istorijsku odluku da svoju političku volju pretoče u najviši pravni akt – Ustav Republike Srpske.

Institucionalna kičma Srpske

Ustavom, u čijem donošenju je učestvovao, definisan je ustavno-pravni okvir Srpske, ustanovljene njene institucije, nadležnosti, teritorijalna organizacija i politički poredak.

- Ustav je postavio temelje Srpske i garant je njenog postojanja kao ustavne kategorije. Nema jače garancije opstanka Srpske od njenih institucija i nema slobode bez ustavne snage. Prošlost nas obavezuje da zarad budućnosti budemo jedinstveni u odbrani nadležnosti, odlučni u zaštiti Dejtonskog sporazuma i istrajni u jačanju Srpske kao stabilne i funkcionalne koja sama odlučuje o svom putu, bez stranog intervencionizma – rekao je Dodik. 

Poslanik u Parlamentarnoj skupštini BiH Milan Petković izjavio je da je sada došlo vrijeme za donošenje novog.

Novi tekst 

Republika Srpska je lani pripremila radnu verziju novog teksta ustava, a tome je predhodilo i nekoliko javnih rasprava širom Srpske. Predloženo je, između ostalog, ukidanje Vijeća naroda Srpske, potpredsjednika, uvođenje Vojske Republike Srpske, regulisanje pitanja Brčko distrikta, te glavnog grada i prijestonice Srpske. O tom aktu, ipak, još nije otvorena rasprava u republičkom parlamentu.