U proteklih 100 godina, forenzičari su ustanovili da su glave Japanaca postale okruglije, sa užim jagodicama, širom gornjom vilicom i vitkijim, istaknutijim nosevima.

Iako se promjene van Japana mogu razlikovati, opšti trend je vjerovatno uobičajen širom svijeta, napominje dr Šiori Usui iz Nacionalnog forenzičkog istraživačkog instituta u Čibi, u Japanu.

„Logično je da se slične morfološke promjene dešavaju širom svijeta, kako se način života globalno modernizuje.“

Šta otkrivaju CT analize lobanja

Naučnici često koriste mjerenja ljudskih ostataka iz 19. i početka 20. vijeka kao reference za „moderne“ ljude, objašnjava dr Usui. Ali znamo da su ljudi danas generalno viši i krupniji nego prije jednog vijeka, što je u velikoj mjeri posledica promjena u njihovom opštem zdravlju, ishrani i okruženju.

Usui i njene kolege pretpostavljaju da bi isti faktori mogli imati uticaja i na oblik glave.

Da bi to ustanovili, istraživači su izvršili kompjuterizovanu tomografiju (CT) lobanja 34 muškarca i 22 žene koji su umrli prirodnom smrću između 1900. i 1920. godine. Njihova tijela su donirana Medicinskom fakultetu Univerziteta u Kjotu na disekciju, a kasnije su postala primjerci skeleta u muzeju.

Tim je takođe prikupio CT snimke 29 muškaraca i 27 žena koji su umrli između 2022. i 2024. godine. Njihova tijela su podvrgnuta obdukciji – sve češća praksa u Japanu koja je dovela do velike „virtuelne kolekcije skeleta“, kaže Usui.

Istraživači su koristili 161 orijentir na tri-de slikama lobanja da bi izmjerili oblik, pronalazeći suptilne – ali relativno konzistentne – promjene tokom vremena.

Primjetno je da su ljudi postali brahicefalniji, što znači da su njihove lobanje uglavnom izgubile ovalni oblik koji su nekada imale kada su glave bile duže od spreda do nazad i uže od uha do uha na prelazu iz 19. u 20. vijek.

Iako se to poklapa sa onim što su drugi naučnici već uvidjeli na osnovu živih ljudi, CT skeniranje pokojnika otkrilo je više drugih razlika – što je bilo prilično iznenađenje, naglašava Usui.

Pored drugačijeg oblika jagodica, nosa i gornje vilice, na primjer, čela su postala kraća – počinju od više tačke na licu – i malo više udubljena tokom vremena, izvještava tim. A koštane izbočine iza ušiju, poznate kao mastoidni proces, postale su veće i isturenije.

Promjene djeluju previše skorašnje da bi bile rezultat genetske evolucije, navodi dr Usui. Umjesto toga, vjerovatno su rezultat uticaja načina života poput boljeg opšteg zdravlja i ishrane tokom djetinjstva i konzumiranja mekše hrane koja zahtjeva manje žvakanja.

Razlike među polovima i izazovi za nauku

Razlike između muškaraca i žena su veće nego što su bile prije 100 godina, otkrio je tim, pri čemu muške lobanje imaju jače obrve, veće mastoidne površine i isturenija lica nego ženske lobanje.

„Ovo je bio zapanjujući i neočekivan rezultat za nas“, naglašava Usui, čiji je tim smatrao da bi konvergencija načina života između muškaraca i žena dovela do manje fizičkih razlika. „Očekivali smo da vidimo više 'neutralnih' struktura lica. Međutim, naša analiza je otkrila suprotno: polni dimorfizam se zapravo povećao.“

Američka studija iz 2024. godine nagovijestila je slične promjene na licima muškaraca i žena tokom vremena. Ali druga, ranija američka studija, objavljena 2000. godine, ukazala je na suprotnu promjenu u opštem obliku glave – više ovalnog nego okruglog – u poslednjih 100 godina.

To bi moglo biti zbog tehnoloških ograničenja u ranijim radovima, ali i zbog efekata etničkih promjena koje su rezultat imigracije velikih razmjera u američkoj populaciji.

Potrebno ažuriranje standarda

„Nadamo se da ćemo videti više globalnih studija kako bismo razumjeli kako su se različite populacije jedinstveno prilagodile brzoj modernizaciji našeg okruženja“, kaže Usui.

Za Frančeska Kapela sa Univerziteta u Palermu, u Italiji, studija naglašava da se čak ni relativno skorašnje ljudske populacije ne fiksiraju na određenoj fizičkoj normi, već nastavljaju da se mijenjaju.

„Ovo pokreće važna pitanja o međusobnom djelovanju genetike i okoline – posebno kod osobina koje su se tradicionalno smatrale relativno stabilnim, poput biomorfologije kostiju“, napominje Kapela.

Nalazi ukazuju na to da bi naučnici trebalo da razmotre ažuriranje svojih standarda za identifikaciju ljudskih ostataka, smatra Kimberli Plomp sa Univerziteta Filipina u Dilimanu.

„Ako su se lobanje današnjih ljudi, a potencijalno i druge kosti, značajno promijenile u morfologiji u tako kratkom vremenskom periodu, to bi moglo značiti da metode koje koristimo više nisu toliko tačne koliko pretpostavljamo“, napominje Plompova. „Ovo je od suštinskog značaja za biološku i forenzičku antropologiju.“